Vitaal ouder worden: uitdaging voor sport en bewegen

Ouder-Amstel – Eén van de zwaartepunten van het sport- en beweegbeleid van de gemeente Ouder-Amstel is het stimuleren van de vitaliteit van haar inwoners, met bijzondere aandacht voor de generatie 55-plussers. Een groep die in ruime mate aanwezig is in de kernen Duivendrecht en Ouderkerk aan de Amstel.

Tijdens de Nationale Kennisweek presenteerde het Kenniscentrum Sport en Bewegen in Utrecht een aantal interessante kennissessies over vitaal ouder worden. Uit de sessies twee opvallende uitspraken en inzichten. Allereerst de constatering dat beleid zichzelf regelmatig herhaalt, waarbij soms alleen de woordkeuze of het accent verandert. Daarnaast werd een oproep gedaan aan gemeenten om de doelgroep 55+ nader te segmenteren in vier categorieën: vitaal, licht kwetsbaar, kwetsbaar en mensen met multidomein problematiek.

De huidige praktijk laat zien dat het sport- en beweegaanbod zich voornamelijk richt op vitale ouderen en de groep die als kwetsbaar wordt aangemerkt. Voor de twee andere groepen, de licht kwetsbaren, en mensen met multidomein problematiek is er nog relatief weinig passend aanbod. Juist daar ligt een belangrijke uitdaging voor gemeenten en aanbieders op het gebied van sport, bewegen, welzijn en zorg.

Dat het onderwerp volop leeft, blijkt ook uit ontwikkelingen in de buurgemeenten Aalsmeer en Amstelveen. Daar loopt een gesprek met bewoners onder de noemer ‘Samen vitaal ouder in Amstelland’. Directeur van het Kenniscentrum Sport en Bewegen, Bert van Oostveen, vatte de boodschap treffend samen: ‘Op tijd nadenken over een zo lang mogelijk gezond leven.’

Beleid dat zichzelf herhaalt

In een zaal van stadion Galgenwaard, met ruim honderd professionals en een enkele vrijwilliger, verzorgde onderzoeker Sharon Stellaard, op het gebied van beleid (sport, welzijn, onderwijs, jeugd en andere domeinen) de opening. Zij presenteerde de bevindingen uit haar onderzoek naar beleidsontwikkeling in de afgelopen decennia. Eén van de conclusies was dat het sport- en beweegbeleid weliswaar voortdurend aandacht vraagt, maar dat de inhoudelijke vernieuwing soms beperkt blijft. Zoals de Stellaard het verwoordde: ‘Soms verandert beleid in decennia niet. Af en toe wordt alleen een ander woord gebruikt of krijgt een onderwerp net een ander accent. Ik noem dat boemerangbeleid.’ Deze uitspraak is ook de titel van haar proefschrift. Opvallend is dat vergelijkbare constateringen door de jaren heen ook naar voren kwamen in reacties en aanbevelingen van onafhankelijke instituten, zoals de Rekenkamer, de Raad van State en de Nationale Ombudsman.

De uitdaging is dan ook om beleid daadwerkelijk integraal te maken en dit te vertalen naar concrete acties op lokaal niveau. Denk hierbij aan valpreventie, een dementievriendelijke samenleving, aandacht voor mentale uitdagingen en een gezonde leefomgeving in de wijk.

Beweegdoelen voor senioren: van vitaal tot kwetsbaar

In een vervolgpresentatie stonden de beweegdoelen voor senioren centraal. Daarbij werden verschillende uitgangspunten benoemd: het bevorderen van zelfredzaamheid, het aanbieden van passend sport- en beweegaanbod, preventie en zelfpreventie, het versterken van de sociale basis en het terugdringen van eenzaamheid. Dit alles vanuit het bredere uitgangspunt: ‘Een leven lang bewegen’.

De gepresenteerde cijfers laten zien dat 41% van de 65-plussers nog voldoende in beweging is. Bij de 80-plussers ligt dit percentage op slechts 20%. Naarmate mensen ouder worden, krijgen velen te maken met chronische aandoeningen. Dit kan gevolgen hebben voor hun vitaliteit en de mate waarin zij structureel blijven bewegen. Ook het verlenen van mantelzorg kan hierbij een rol spelen. Het Kenniscentrum Sport en Bewegen onderscheidt binnen de doelgroep 55+ vier categorieën: vitaal, licht kwetsbaar, kwetsbaar en mensen met multidomein problematiek.

De constatering is dat er voor de vitale groep en de meer kwetsbare groep al redelijk wat sport- en beweegaanbod beschikbaar is. Denk bijvoorbeeld aan wandelen, yoga, Walking sporten en pilates. Voor mensen die vallen in de categorie licht kwetsbaar en voor degenen met multidomein problematiek is het aanbod echter nog beperkt.

Daar ligt een duidelijke oproep aan gemeenten en aan aanbieders vanuit Sport en Bewegen, Welzijn en Zorg: ontwikkel ook programma’s die aansluiten bij de behoeften en mogelijkheden van deze groepen. Juist door het aanbod beter af te stemmen op de verschillende levensfasen en kwetsbaarheden, kunnen meer ouderen worden bereikt en ondersteund om actief en vitaal te blijven.

Een mooie uitdaging en een waardevolle opbrengst van de Kennisweek!

Foto’s: congres ‘Vitaal ouder worden’, congres van het Kenniscentrum Sport & Bewegen.

Auteur: Henk P. Blok